تالاب های آلاگل، آجی گل و آلما گل:

 

این تالاب ها در 60 كیلومتری شمال گرگان و در نواحی مرزی استان گلستان با كشور تركمنستان واقع شده است. مساحت آن به ترتیب 2500، 350 و 207 هكتار بوده كه به صورت نگینی در صحرا نمایان است. وجود پوشش درختچه های گزونی و چگن در حاشیه این تالاب ها در یك منطقه صحرایی جلوه خاصی را به آن ها بخشیده است. در تمامی فصول به ویژه در فصل زمستان با حضور پرندگان مهاجر از انواع فلامینگوها، قوها، اردك ها، پرستوهای دریایی، غزها باكلان و انواع دیگر پرندگان آبزی و كنار آبزی هیاهوی خاصی به این تالاب ها داده می شود.

 

IRAN-ALAGOL INTERNATIONAL WETLAND  -  GOLESTAN  Province

 

در دشت هموار ترکمن صحرا  و در مرز شمالي با کشور ترکمنستان  و تقريباٌ از غرب روستاي "داشلي برون" به سمت درياي خزر  ،  به لحاظ وضعيت زمين ساختي و وجود شاخآبهاي رودخانه اترک  در اين منطقه،  مجموعة تالابي  شگفت انگيزي بوجود آمده است. اين تالاب ها شامل   آلماگل  –آلاگل– اينچه – دانشمند– بي بي شيروان – آجي گل –  شور     و...  که مجموع مساحت آنها بر حسب سال هاي پر آبي و يا خشک سالي متغير است . و تا 3000 هکتار نيز تخمين زده شده است.

 محسوب مي شود کهآب و هواي اين منطقه در  تابستان خشك و گرم و زمستان‌ها معتدل مي‌باشد.  متوسط بارندگي اين منطقه مشابه تهران و کمتر از 300 ميليمتر در سال است  بعلاوه  وجود دوره هاي خشک سالي و تر سالي از ويژگيهاي بارز اقليم اين منطقه است. 

اين تالاب ها از نظر موقعیت سياسي در بخش " داشلي برون ، شهرستان گنبد کاووس  ( استان گلستان)   قرار دارند .  

مسير  دسترسي به اين تالاب ها  از  گرگان ( مرکز استان ) به سمت آق قلا و اينچه برون  است   

 

     تالاب آلاگل(در زبان ترکي " ُگل " به تالاب اطلاق مي شود و اسامي تالاب هاي فوق الذکر در زبان ترکمني به معني تالاب هاي شور و گل آلود است . )   در غرب جاده آق قلا – اينچه برون  و در 17 کيلومتري جنوب غربي اينچه برون  قرار دارد . در سال 1354  این تالاب به همراه دو تالاب ديگر ( آجي گل و آلماگل ) تحت يک عنوان به لحاظ داشتن معیار های تالابی زیر در فهرست کنوانسيون حفاظت از تالابها ( رامسر )  به ثبت رسيد.

 

*- معيار هاي تالابي که این تالاب و دو تالاب آجی گل و آلماگل را جزو فهرست تالاب های بین المللی قرار داد :

    معيار هاي 1a ( به عنوان يک نمونه شاخص  خوب از يک تالاب طبيعي ، داراي صفتهاي ويژه مربوط به يک منطقه جغرافيايي زيستي باشد ) ,2a  ( در بر دارندة مجموعه اي از گونه ها و زير گونه هاي نادر ، آسيب پذير يا در خطر انقراض از گياهان و يا جانوران و  يا تعداد قابل ملاحظه اي از افراد هر يک يا تعداد بيشتري از اين گونه ها باشد ) 3a ( جزو به طور منظم 20 هزار پرندة آبزي را در خود نگهدارد) و  3c  ( در جايي که اطلاعات راجع به جمعيت در دسترس است به طور منظم يک درصد افراد جمعيت يک گونه يا زير گونه پرندگان آبزي را حمايت  و نگهداري کند )  در سال 1354  به همراه دو تالاب ديگر ( آجي گل و آلماگل ) تحت يک عنوان در فهرست کنوانسيون حفاظت از تالابها ( رامسر )  به ثبت رسيد.

اين تالاب به ترتيب  از نوعSs  (  مردابها ي شور ، لب شور ، آهکي ، فصلي / ادواري ) Ts  (مرداب ها و حوضچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري ) R    ( درياچه هاي شور ، لب شور و آهکي فصلي /تناوبي ) P  ( درياچه هاي آب شيرين فصلي /ادواري )  W   ( تالاب هاي با پوشش درختچه اي )  طبقه بندي شده است .  

 

مساحت   : 2500 هکتار ( در زمان پر آبي )  با وجود نوسان سطح آب  آن در سال هاي خشک اما اين تالاب کاملاٌ خشک نمي باشد .

ارتفاع از سطح دريا :   6 - (شش  متر پايين تر از سطح آبهاي آزاد)  

 متوسط عمق:   در حدود 2 متر و آب  آن نسبتاٌ لب شور است .

شکل تالاب : اين تالاب  از نظر شکل نيز جزو تالاب هاي گِرد محسوب مي شود .

آب و هوا :  زمستان های معتدل  يکي ديگر از شاخص هاي طبيعي اين تالاب است  و آب آن در زمستان يخ نمي زند   و همين خصوصيت  آن را مهمان پذير پرندگان مناطق سرد شمالي کرده است .

   شاخص هاي زيستي ( اکولوژيکي ) :

پرندگان : همچنانکه اشاره شد اين تالاب پذيراي پرندگان مهاجر در  زمستا ن است که جوجه آوري نيز مي کنند. تا کنون 85 گونه پرنده شامل 19 گونه بومي و 66 گونه مهاجر در اين تالاب ها ي سه گانه ( آلاگل ، آجي گل ، آلما گل ) شناسايي شده است. از پرندگان مهاجر نيز 14 گونه آن عبوري بوده  و بقيه زمستان گذراني مي کنند  و يا در تابستان    جوجه آور هستند .

 برخي پرندگان ديده شده در اين تالاب ها از جمله آلاگل عبارتند از : 

فلامينگو ، غاز پيشاني سفيد ، پليکان سفيد ، پليکان پاخاکستري ، قوي گنگ ، قوي فرياد کش ، انواع کشيم ها ، بو تيمار هاي کوچک ، سليم ها و پرستو ها

سرپرست حفاظت محيط زيست گنبدكاووس  در 24 مهر ماه سال جاري (84) خبر از  فرود پيش قراولان پرندگان مهاجر شمال سيبري در اين تالاب هاي بين المللي را داد.
وي  گونه هاي اين پرندگان مهاجر را شامل انواع اردك، قو، چنگر، حواصيل، اگرت، باكلان، كشيم، غاز و پرندگان شكاري از قبيل سنقر تالابي، عقاب ها، شاهين و سارگيه ها خواند (منبع شماره 3   )

گياهان اين تالاب  چنانکه در تصاوير ضميمه نيز ملاحظه مي شوند  يا در حاشيه تالاب قرار دارند نظير " گز " و يا  ريشه در آب  دارند. نظير لوئي  . که تلفيق اين دو  چشم انداز هاي بسيار شگفت انگيزي را در اين تالاب بوجود آورده است.

 از گونه هاي گياهي آن مي توان به   :

 Carex spجگن  

  Typha angustifolia  لوئي–گرز 

Tamarix aphylla شورگز– گز شاهي  

 Potamogeton pectinatus  بارهنگ آبي شانه اي

    Phragmites australis   ني 

 Ceratophyllum demersumعلف شاخي غوطه ور 

 Ranunulus trichophyllus    آلاله ميوه کرکي

 Juncus spp   صوف-سازو

       Polygonum  amphibium      هفت بند دوزيست  اشاره کرد .  

 دراين تالاب ها در اراضي مسطح و هموار ترکمن صحرا  و در محدوده تپه هاي شني کم ارتفاع و اراضي شني  مسطح   قرار گرفته اند.  از نظر زمين ساختي نيز بستر طبيعي آنها  در منطقه " پلايا " و  جزو سواحل و مناط در دشت هموار ترکمن صحرا  و در مرز شمالي با کشور ترکمنستان  و تقريباٌ از غرب روستاي "داشلي برون" به سمت درياي خزر  ،  به لحاظ وضعيت زمين ساختي و وجود شاخآبهاي رودخانه اترک  در اين منطقه،  مجموعة تالابي  شگفت انگيزي بوجود آمده است. اين تالاب ها شامل   آلماگل  –آلاگل– اينچه – دانشمند– بي بي شيروان – آجي گل –  شور     و...  که مجموع مساحت آنها بر حسب سال هاي پر آبي و يا خشک سالي متغير است . و تا 3000 هکتار نيز تخمين زده شده است.

 مسا آب و هواي اين منطقه در  تابستان خشك و گرم و زمستان‌ها معتدل مي‌باشد.  متوسط بارندگي اين منطقه مشابه تهران و کمتر از 300 ميليمتر در سال است  بعلاوه  وجود دوره هاي خشک سالي و تر سالي از ويژگيهاي بارز اقليم اين منطقه است. 

اين تالاب ها از نظر موقعیت سياسي در بخش " داشلي برون ، شهرستان گنبد کاووس  ( استان گلستان)   قرار دارند .  

مسير  دسترسي به اين تالاب ها  از  گرگان ( مرکز استان ) به سمت آق قلا و اينچه برون  است   

 

     تالاب آلاگل(در زبان ترکي " ُگل " به تالاب اطلاق مي شود و اسامي تالاب هاي فوق الذکر در زبان ترکمني به معني تالاب هاي شور و گل آلود است . )   در غرب جاده آق قلا – اينچه برون  و در 17 کيلومتري جنوب غربي اينچه برون  قرار دارد . در سال 1354  این تالاب به همراه دو تالاب ديگر ( آجي گل و آلماگل ) تحت يک عنوان به لحاظ داشتن معیار های تالابی زیر در فهرست کنوانسيون حفاظت از تالابها ( رامسر )  به ثبت رسيد.

 

*- معيار هاي تالابي که این تالاب و دو تالاب آجی گل و آلماگل را جزو فهرست تالاب های بین المللی قرار داد :

    معيار هاي 1a ( به عنوان يک نمونه شاخص  خوب از يک تالاب طبيعي ، داراي صفتهاي ويژه مربوط به يک منطقه جغرافيايي زيستي باشد ) ,2a  ( در بر دارندة مجموعه اي از گونه ها و زير گونه هاي نادر ، آسيب پذير يا در خطر انقراض از گياهان و يا جانوران و  يا تعداد قابل ملاحظه اي از افراد هر يک يا تعداد بيشتري از اين گونه ها باشد ) 3a ( جزو به طور منظم 20 هزار پرندة آبزي را در خود نگهدارد) و  3c  ( در جايي که اطلاعات راجع به جمعيت در دسترس است به طور منظم يک درصد افراد جمعيت يک گونه يا زير گونه پرندگان آبزي را حمايت  و نگهداري کند )  در سال 1354  به همراه دو تالاب ديگر ( آجي گل و آلماگل ) تحت يک عنوان در فهرست کنوانسيون حفاظت از تالابها ( رامسر )  به ثبت رسيد.

اين تالاب به ترتيب  از نوعSs  (  مردابها ي شور ، لب شور ، آهکي ، فصلي / ادواري ) Ts  (مرداب ها و حوضچه هاي آب شيرين فصلي/ادواري ) R    ( درياچه هاي شور ، لب شور و آهکي فصلي /تناوبي ) P  ( درياچه هاي آب شيرين فصلي /ادواري )  W   ( تالاب هاي با پوشش درختچه اي )  طبقه بندي شده است .  

 

مساحت   : 2500 هکتار ( در زمان پر آبي )  با وجود نوسان سطح آب  آن در سال هاي خشک اما اين تالاب کاملاٌ خشک نمي باشد .

ارتفاع از سطح دريا :   6 - (شش  متر پايين تر از سطح آبهاي آزاد)  

 متوسط عمق:   در حدود 2 متر و آب  آن نسبتاٌ لب شور است .

شکل تالاب : اين تالاب  از نظر شکل نيز جزو تالاب هاي گِرد محسوب مي شود .

آب و هوا :  زمستان های معتدل  يکي ديگر از شاخص هاي طبيعي اين تالاب است  و آب آن در زمستان يخ نمي زند   و همين خصوصيت  آن را مهمان پذير پرندگان مناطق سرد شمالي کرده است .

   شاخص هاي زيستي ( اکولوژيکي ) :

پرندگان : همچنانکه اشاره شد اين تالاب پذيراي پرندگان مهاجر در  زمستا ن است که جوجه آوري نيز مي کنند. تا کنون 85 گونه پرنده شامل 19 گونه بومي و 66 گونه مهاجر در اين تالاب ها ي سه گانه ( آلاگل ، آجي گل ، آلما گل ) شناسايي شده است. از پرندگان مهاجر نيز 14 گونه آن عبوري بوده  و بقيه زمستان گذراني مي کنند  و يا در تابستان    جوجه آور هستند .

 برخي پرندگان ديده شده در اين تالاب ها از جمله آلاگل عبارتند از : 

فلامينگو ، غاز پيشاني سفيد ، پليکان سفيد ، پليکان پاخاکستري ، قوي گنگ ، قوي فرياد کش ، انواع کشيم ها ، بو تيمار هاي کوچک ، سليم ها و پرستو ها

سرپرست حفاظت محيط زيست گنبدكاووس  در 24 مهر ماه سال جاري (84) خبر از  فرود پيش قراولان پرندگان مهاجر شمال سيبري در اين تالاب هاي بين المللي را داد.
وي  گونه هاي اين پرندگان مهاجر را شامل انواع اردك، قو، چنگر، حواصيل، اگرت، باكلان، كشيم، غاز و پرندگان شكاري از قبيل سنقر تالابي، عقاب ها، شاهين و سارگيه ها خواند (منبع شماره 3   )

گياهان اين تالاب  چنانکه در تصاوير ضميمه نيز ملاحظه مي شوند  يا در حاشيه تالاب قرار دارند نظير " گز " و يا  ريشه در آب  دارند. نظير لوئي  . که تلفيق اين دو  چشم انداز هاي بسيار شگفت انگيزي را در اين تالاب بوجود آورده است.

 از گونه هاي گياهي آن مي توان به   :

 Carex spجگن  

  Typha angustifolia  لوئي–گرز 

Tamarix aphylla شورگز– گز شاهي  

 Potamogeton pectinatus  بارهنگ آبي شانه اي

    Phragmites australis   ني 

 Ceratophyllum demersumعلف شاخي غوطه ور 

 Ranunulus trichophyllus    آلاله ميوه کرکي

 Juncus spp   صوف-سازو

       Polygonum  amphibium      هفت بند دوزيست  اشاره کرد .  

حت سه تالاب "آجي گل ، آلاگل و آلماگل "   1400 هکتار است .  ( ماخذ شماره 2   )  . گرچه برخی اوقات از این تالابها در نقشه هاي جغرافيايي به عنوان درياچه ذکر می شود, نظير درياچه دانشمند ، درياچه آلاگل ، درياچه شور ( نمک ) اما همة آنها در قالب تعاريف تالاب گنجانده مي شوند.

ق آبگير محسوب مي شود که در شمال    تراس هاي لسي و آبرفتي دشت گرگان قرار دارد .    رودخانه اترک  و ريز آبه ها و سيلاب هاي آن  نقش قابل توجه اي در تامين آب اين تالاب ها دارد

( رودخانه اترک  با 535 کيلومتر طول مسير،  از ارتفاعات قوچان در خراسان سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از استان خراسان در مراوه تپه وارد استان گلستان مي شود و در شمال شهرستان آق قلا  وارد ترکمنستان مي شود و در نهايت به درياي خزر مي ريزد . اين رودخانه 190 کيلومتراز مرز مشترک ايران و ترکمنستان  را تشکيل مي دهد) شمال    تراس هاي لسي و آبرفتي دشت گرگان قرار دارد .    رودخانه اترک  و ريز آبه ها و سيلاب هاي آن  نقش قابل توجه اي در تامين آب اين تالاب ها دارد

( رودخانه اترک  با 535 کيلومتر طول مسير،  از ارتفاعات قوچان در خراسان سرچشمه مي گيرد و پس از عبور از استان خراسان در مراوه تپه وارد استان گلستان مي شود و در شمال شهرستان آق قلا  وارد ترکمنستان مي شود و در نهايت به درياي خزر مي ريزد . اين رودخانه 190 کيلومتراز مرز مشترک ايران و ترکمنستان  را تشکيل مي دهد)گل ، آلاگل و آلماگل "   1400 هکتار است .  ( ماخذ شماره 2   )  . گرچه برخی اوقات از این تالابها در نقشه هاي جغرافيايي به عنوان درياچه ذکر می شود, نظير درياچه دانشمند ، درياچه آلاگل ، درياچه شور ( نمک ) اما همة آنها در قالب تعاريف تالاب گنجانده مي شوند.