قديميترين معدن زغال سنگ استان گلستان است. در 35 کيلومتري جاده آزادشهر ـ شاهرود و در 6 کيلومتري جاده فرعي قرار دارد که به دو روستاي رودبار و قشلاق منتهي مي‌شود. فاصله هر دو روستا از معدن، 3 کيلومتر است. اين معدن به رودبار قشلاق نيز معروف است.

رودخانه قشلاق که از غرب به طرف شرق جريان دارد، از کنار معدن عبور ميکند و به رودخانه خرمارود ميريزد. بيشتر شعبات رودخانه قشلاق از رودبار سرچشمه ميگيرد و درههايي در اطراف آن به وجود آوردهاند. مهمترين آنها درههاي دو قاز، هشت من دره، داغ دره و سرخ آرام ميباشد. رودبار از رطوبت و پوشش گياهي بيشتري نسبت به قشلاق برخوردار است. برف در رودبار دوام بيشتري دارد. روستاي قشلاق در شمال رودبار قرار دارد و آفتابگيرتر است. مردم اين روستا، آشناترين مردم استان نسبت به فعاليتهاي معدني هستند. پدران و پدربزرگهاي بعضي از سکنه قشلاق در معادن زغال سنگ کار کردهاند. قشلاقيها علاوه بر معدن، به کار دامپروري و کشاورزي نيز اشتغال دارند.

دو روستاي قشلاق و رودبار از نظر فرهنگي و اقتصادي و محيط طبيعي شباهت زيادي به هم دارند و به همين دليل، نام اين دو روستا غالباً با هم آورده ميشود. روستاي ديگري که نزديک به معدن ميباشد، اسلام آباد است که در ابتداي جاده فرعي معدن قرار دارد و سکنه آن را قشلاقيها تشکيل ميدهند. تعدادي زيادي از کارگران معدن را بوميان اين 3 روستا تشکيل ميدهند.

مجوز احداث معدن در تاريخ 27/9/1336 در طي يک قرارداد 25 ساله از وزارت اقتصاد وقت اخذ گرديد. در آن موقع، جاده آزادشهر ـ شاهرود، شوسه بود و راه ارتباطي خاصي با اطراف نداشت، بنابراين با خريد زمين از کشاورزان و بدون استفاده از ماشين آلات راهسازي، با بيل و کلنگ، راه به معدن زده شد. ابتدا زغال سنگ حرارتي برداشت ميشد و سوخت کوره قائم کارخانه سيمان مشهد (سيمان شرق) را تأمين مينمود و سپس با افزايش توليد، سوخت کارخانه هاي آجرسازي و گچ و آهک را نيز برآورده نمود.

در ابتداي تشکيل معدن، تعدادي از کارگران از استانهاي خراسان و سمنان به صورت مهاجر به اين معدن آورده شده و در خانه هاي سازماني مسکن داشتند. اين کارگران اکنون بازنشسته شده و فرزندان بعضي از آنان، در معدن مشغول به کارند. تعدادي از کارگران روستاهاي وطن، نرگس چال و فارسيان نيز در معدن مشغول به کارند و در خانه هاي سازماني سکونت دارند.

در تاريخ 26/12/1378 شرکت سيمان شرق پروانه استخراج اين معدن را به مدت 25 سال تا تاريخ 26/12/1403 اخذ نمود. غالباً نام سيمان شرق را نيز به اسم اين معدن ميافزايند.

کوه علي قارا در شمال معدن و کوههاي بزلر و قنبرتپه در جنوب آن قرار دارند. رودخانه قشلاق از کنار معدن گذشته و از آب آن در جهت استفاده تأسيسات معدن بهره برداري مي‌شود. معدن قشلاق در ناوديس (Synclinal) بزرگي به همين نام قرار دارد. اين ناوديس، گاهي جوزچال نيز ناميده ميشود. وسعت آن 10×40 کيلومتر ميباشد. روند محور ناوديس از شمال شرق به جنوب غرب است و از مينودشت تا اولنگ ادامه دارد. در شمال شرق، جنگلي با پوشش انبوه و در جنوب غرب حالت خشک و استپي مييابد. ارتفاع نسبي منطقه 1500 تا 1700 متر است. مجموع ذخاير تخميني ناوديس قشلاق، 450 ميليون تن است که 174 ميليون تن از اين ذخاير تا عمق حدود 6000 متر قرار دارند.

ذخاير زغال سنگي اين ناوديس در شهرستانهاي راميان، آزادشهر و مينودشت پراکندهاند. معدن قشلاق همراه با 5 معدن زغال سنگ ديگر در شهرستان آزادشهر واقع شده است.

برداشت زغال سنگ از معدن قشلاق به روش زيرزميني و با حفر تونل استخراجي صورت ميگيرد. علت آن، لايهاي بودن ماده معدني و شيبدار بودن آن و وضعيت توپوگرافي (Topography) منطقه است. به تونلهاي شيبدار، گزنگ (Gazang) گفته ميشود. اين معدن داراي 75 لايه است که 15 لايه آن زغالدار است. تمامي اين لايه ها مربوط به سازند شمشک (Shemshak) است که در اوايل دوره ژوراسيک (Jurassic) از دوران دوم زمين شناسي (Mesozoic) تشکيل شده است. در اين دوره، شرايط مساعد و آب و هواي گرم و مرطوب سبب رويش جنگلهاي انبوه در سراسر شمال ايران شده است. وجود مناطق مردابي و درياچه هاي کم عمق در منطقه سبب شده است که بقاياي پيکر گياهان در اين حوضهها انباشته شده و در اثر فشار و فرآيند دياژنز (Diagenes) به زغال سنگ تبديل شوند.

زغال سنگ قشلاق از دو نوع حرارتي و کُک شو است. کُک (Coke) نوعي زغال سنگ است که بر اثر گرما دادن زغال سنگ و از ميان رفتن مواد فرار آن به دست ميآيد. مقدار کربن آن بيشتر از زغال سنگهاي معمولي است. زغال سنگ‌هايي براي توليد کُک مناسبند که مواد فرارشان از 23 درصد کمتر باشد. هر اندازه کک متراکمتر و سختتر باشد، بهتر است.

کُک شوندگي زغال سنگ قشلاق زياد نيست. بنابراين براي توليد کُک مرغوب و زياد، با زغال مناطق ديگر از جمله ساليدره که درصد کک شوندگي آن زياد است، مخلوط شده و به کک تبديل ميشود. مهمترين تونلهاي استخراج زغال سنگ معدن قشلاق، تونل زاهدي است. اين تونل در محدوده مرکزي معدن قرار دارد. گزنگ فطر (به مناسبت افتتاح در عيد فطر) با شيب 20 تا 22 درجه و گزنگ ميلاد (به مناسبت افتتاح در روز ميلاد حضرت رسول اکرم (ص)) نيز از تونلهاي فعال محدوده هستند. براي چوب بست کاري تونلها، بيشتر از کاج، اکاليپتوس و انجيلي استفاده ميشود و به صورت دهن گرگي به هم متصل ميشوند. سنجد دره، پهلوان و غربدو از تونل‌هاي ديگر استخراجي معدن قشلاق هستند. محدوده معدن در مجاورت تونل زاهدي، داراي تأسيسات زغال شويي و توليد کک مي‌باشد. تأسيسات معدن قشلاق، اولين و تنها کارخانه زغال شويي و توليد کک در استان گلستان است. زغال سنگ ساير معادن براي توليد کک به کارخانههاي شاهرود ارسال ميگردد.

زغالهاي استخراجي توسط واگن از تونل حمل ميشود. به علت فاصله نزديک تونل تا محل بارگيري و کارخانه زغال شويي، براي جا به جايي واگنها، به جاي لوکوموتيو، از قاطر استفاده ميشود. کارخانه زغال شويي معدن قشلاق در 3 طبقه ساخته شده است. در طبقه بالا، زغال سنگ و خاک رس مخلوط ميشود. در طبقه مياني گل رس باعث ميشود که زغال با وزن مخصوص کمي که دارد، از بقيه مواد جدا شود و در طبقه پايين، بارگيري شده و به آسياب فرستاده ميشود. در مرحله آسياب، زغال، شسته و خرد ميشود تا در کوره حرارت لازم را ببيند. در اين محل، زغال قشلاق با زغال ساليدره که درصد کک شوندگي آن زياد است، مخلوط ميشود و مجموعاً خرد ميشود تا کيفيت کک بالا برود. پس از اين مرحله، زغال به کورهها که در جوار اين تأسيسات است، فرستاده ميشود.

تعداد 10 کوره در معدن وجود دارد (سال 1386). در هر کوره، 5/5 تن زغال تا 800 درجه حرارت پيدا ميکنند. کوره‌ها فاقد دودکش بلند است، ولي در پشت بام هر کوره، سوراخي وجود دارد که گازهاي اضافي از آن خارج ميشود. در اثر سوختن، در زغال سنگ مرغوبيت و استقامت بيشتري ايجاد شده و کک توليد ميشود. پس از 48 ساعت سوختن، با ابزاري به نام بَلور (Balor) آتش کوره خاموش شده و کک حاصل به انبار معدن منتقل ميشود تا به وسيله کاميون ارسال شود. در سال 1386 با سير صعودي قيمت نفت، توجه به معادن زغال سنگ معطوف گشت و شرکت نيز سعي در افزايش بهرهبرداري و تکميل وسايل و تجهيزات معدن نمود.

زغال سنگ و کک توليدي اين، معدن علاوه بر رفع نياز کارخانه سيمان شرق و کورههاي آهک و آجرسازي، در کارخانجات قند، فروسيليس و باطري سازي نيز کاربرد دارد. آب مصرفي معدن، از رودخانه قشلاق تأمين مي‌شود.